Met Coward vertegenwoordigt Lukas Dhont België op de Oscars. De langspeelfilm opende in oktober het Film Fest Gent, en in Cannes werden hoofdrolspelers Valentin Campagne en Emmanuel Macchia samen bekroond met de prijs voor Beste Mannelijke Vertolking. Een indrukwekkend succes, nu al.
Op de patio van Hotel Dominican in Brussel rijgen Lukas Dhont en zijn “boys” — zoals iedereen de jonge acteurs noemt die in Cannes in de prijzen vielen — het ene interview na het andere aan elkaar. Ze hebben net vernomen dat Coward meedingt naar de Oscar voor Beste Internationale Film.
De film speelt zich af in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog en combineert de typische codes van een oorlogsfilm met een liefdesverhaal tussen twee jonge soldaten en talrijke music-hallscènes. Want ook in oorlogstijd zijn er kunst en entertainment.
Coward, je derde film, geldt als een echte uitdaging. Nooit eerder ben je zo ver gegaan in je manier van filmen.
Lukas Dhont: “Ja, het was voor mij absoluut een nieuwe uitdaging. Ik wilde verder bouwen op mijn eigen stijl en identiteit, maar mezelf tegelijk ook vernieuwen. Ik wilde de moed hebben om buiten mijn comfortzone te treden.
Je kunt discussiëren over de vraag of het al dan niet een oorlogsfilm is, maar het genre van de oorlogsfilm is voor mij erg complex. Het is een genre waarin mannen zich maar binnen een vrij beperkte ruimte kunnen uiten en waarin hun waarde wordt afgemeten aan hun vermogen om te vernietigen. Ik wilde met dat genre iets tegendraads doen. Dat was de uitdaging bij het schrijven.
Daarnaast waren er scènes met heel veel acteurs en figuranten, maar ook muziekscènes. Je kunt je trouwens afvragen of het wel een musicallfilm is, want er wordt behoorlijk wat gezongen.”
Thomas Nolf
“Kunst is in deze film niet alleen een manier om aan de werkelijkheid te ontsnappen, maar ook een gevaarlijk instrument dat propagandistische en zelfs destructieve boodschappen kan verspreiden. Ik heb deze film geschreven in een donkere en gewelddadige tijd, waarin velen van ons behoefte voelen aan fictie. Wanneer ik de trein of tram neem, zie ik dat iedereen naar het scherm van zijn smartphone kijkt en even in een andere wereld verdwijnt. We leven in een tijd waarin fictie overal aanwezig is. En daar gaat de film ook over: hij toont mensen die dicht bij geweld staan en die de noodzaak van kunst ervaren, maar tegelijkertijd ook de absurditeit ervan.”
Kunst als toevlucht, uitlaatklep en middel. De twee hoofdpersonages komen dankzij die kunst of dat entertainment dichter bij elkaar. Het is hun weg naar de liefde.
LD: “Ja. Tijdens de voorbereiding van deze film stuitte ik op oude foto’s uit de Eerste Wereldoorlog waarop jonge mannen poseren op munitiekisten. Ze droegen stukken tentzeil of doek van zandzakken, waarvan ze voor hun vermaak rokken hadden gemaakt om de andere soldaten te entertainen. Dat zette me aan het denken over de politiek van herinnering. Die mannen die zich als vrouwen verkleden, zijn aan het zicht onttrokken. Ik ontdekte dat ze geliefd waren bij de andere soldaten, omdat die laatsten hielden van de illusie. Maar voor mannen met queer verlangens was het ook de perfecte camouflage. We weten dat er tijdens die oorlog aan het front liefdesrelaties tussen mensen van hetzelfde geslacht zijn geweest, maar daar rustte een taboe op. Een van de dingen die cinema kan doen, is het onzichtbare zichtbaar maken.”
De oorlog bood homoseksuele jongens de mogelijkheid elkaar te ontmoeten, maar bracht ook jongeren uit verschillende sociale klassen met elkaar in contact. Zo heb je Pierre, die van het platteland komt, en Francis, die uit de stedelijke kleinburgerij komt.
LD: “Inderdaad. Pierre is een bastaardzoon die uit een boerenmilieu komt en alleen de oogstfeesten kent. Francis is de zoon van een kleermaker en gaat naar de bals in de stad. Het zijn twee werelden die met elkaar botsen, maar tegelijk heel goed bij elkaar passen.”
Is dit niet de eerste keer dat je een film een positief einde geeft?
LD: “Aan het einde is er echt een mogelijkheid. En de vraag is: zijn we bereid om authentiek te leven, om echt onszelf te zijn? Misschien is dit van mijn drie films wel de film met het meeste licht. De film gaat sterk over de kracht van verbeelding. Francis wil een beroep doen op de verbeelding, terwijl Pierre steeds sterker wordt in zijn overtuigingen. Hier vragen we ook van het publiek om zijn verbeelding te gebruiken.”
Thomas Nolf
Aan het einde van de film moest ik denken aan Phantom Thread van P.T. Anderson.
LD: “O ja? Echt? Ik ben dol op Phantom Thread. Ik denk dat de scène waarin Francis in zijn kleermakersatelier de maten van Pierre opneemt, de beste seksscène is die ik ooit heb geschreven. Voor mij is dat pure erotiek. De feromonen spatten als het ware van het scherm. Bij het schrijven werd ik beïnvloed door Phantom Thread, maar vooral door The Piano van Jane Campion. Er zijn seksscènes die juist door hun suggestie zo krachtig zijn.”
Coward gaat natuurlijk ook over lafheid en moed. Maar is Pierre, een van de twee hoofdpersonages, werkelijk een lafaard?
LD: “Dat is een interessante discussie. We hebben moed op een bepaalde manier gedefinieerd. Ik denk dat veel mannen ten strijde zijn getrokken uit angst om voor lafaard te worden uitgemaakt. Dat zie ik vandaag nog altijd. Ik herinner me een tv-programma waarin een politicus aan een klas leerlingen vroeg wie van hen bereid zou zijn om het land te verdedigen. Alle jongens staken hun hand op, ook de jongen die twijfelde aan het nut van de militaire dienst. We leven nog steeds in een wereld waarin van een man wordt verwacht dat hij onderdrukt wie hij diep vanbinnen werkelijk is, om zich voor een bepaalde zaak in te zetten en als een held over te komen.”
In al je films stel je vragen bij mannelijkheid.
LD: “Ja, omdat ik daar zelf ook mee worstel. Ik heb het gevoel dat ik mannen nooit echt heb begrepen en dat ik me nooit onderdeel heb gevoeld van die mannenwereld. Al van jongs af aan werd ik beschouwd als te zacht en te vrouwelijk. Pas als volwassene ontmoette ik andere mannen zoals ik. En zelfs dan blijft het heel complex om een man te zijn. In deze wereld worden we voortdurend geconfronteerd met het geweld van mannen. Gelukkig kunnen we daarover praten. Toen ik in de archieven van de Eerste Wereldoorlog las hoe soldaten over andere mannen, vrouwen en kunst spraken, viel me op hoeveel tederheid daarin zat.”
Vandaag riskeer je in Senegal, als je wordt opgepakt vanwege homoseksualiteit, tien jaar gevangenisstraf.
LD: “Ja. Er zijn landen die mijn film wilden aankopen, maar dan zonder de seksscènes tussen mannen, zelfs zonder de tedere, vriendschappelijke momenten. Als je die scènes wegsnijdt, blijft alleen het geweld over. Wat we blijkbaar wél accepteren om te zien, is geweld. Maar de vraag is eigenlijk: hoe kunnen mannen van elkaar houden?”
Denk je dat je ooit een film zult maken met een vrouwelijke hoofdrol?
LD: “Dat zou ik heel graag willen. En ik denk ook dat ik er klaar voor ben. Ik heb al enkele ideeën voor actrices. Ik zou heel graag met Rosalía werken. Dat is een primeur.
Ze zal je ongetwijfeld sterk inspireren, maar ze zal ook veel van haar eigen inspiratie willen inbrengen.
LD: “Ik heb een idee voor een film waarin zij heel sterk tot haar recht zou komen. Toen ik haar concert in Antwerpen zag, was ik verbluft door de emotionele manier waarop ze haar teksten tot leven bracht. Ze nam ons mee in elke emotie, elke zin. Geluk, vreugde, dans, melancholie en duisternis, elke emotie beleefde ze volledig. En dat is voor mij wat een actrice doet.”
Zeb Daemen
Als je een film met Rosalía maakt, zal er dus veel gedanst worden en zullen er prachtige kostuums zijn.
LD: “O ja!”
Ik wil die film zien.
LD: “Ik ook. (Lacht.)”
Je bent met Coward geselecteerd om België te vertegenwoordigen bij de Oscars. Gefeliciteerd! Je lijkt je als een vis in het water te voelen in alles wat met de showbizz te maken heeft: rode lopers, ceremonies, de Oscarcampagne. En dat allemaal om je film te verdedigen.
LD: “We zijn met veel mensen die met heel ons hart aan een film werken, en het is mijn verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat dat gezamenlijke werk ook gezien wordt. Ik ben niet zo geïnteresseerd in het praten over mezelf. Maar ik weet dat een film ook leeft bij de zichtbaarheid die hij krijgt. Wanneer ik een film uitbreng, speel ik het spel mee. Ik weet dat een Oscarcampagne de film veel kan opleveren. Tijdens die promotietour krijg ik ook veel positieve reacties. Maar een film schrijven kent behoorlijk wat masochistische momenten. Om precies te kunnen zijn, moet je heel diep graven. Soms is dat behoorlijk confronterend.”
Coward, van Lukas Dhont, met Valentin Campagne, Emmanuel Macchia en Willem De Schryver, nu in de bioscoop. Bekijk de trailer hieronder:
