Je hebt last van een onregelmatige cyclus, puistjes die maar niet weggaan, of je voelt je constant vermoeid. Misschien hoor je van je huisarts dat “het erbij hoort” of dat je gewoon wat gezonder moet eten. Maar wat als er meer aan de hand is? PCOS – Polycysteus Ovarium Syndroom – is een veelvoorkomende hormonale aandoening waar 1 op de 10 vrouwen mee te maken krijgt. Toch duurt het gemiddeld jaren voordat vrouwen een juiste diagnose krijgen.
PCOS beïnvloedt niet alleen je menstruatiecyclus, maar ook je vruchtbaarheid, je huid, je haargroei en je mentale gezondheid. En hoewel de naam doet vermoeden dat het vooral om “cystes” gaat, is het eigenlijk een complexe hormonale verstoring met invloed op je hele lichaam.
Wat is PCOS?
PCOS staat voor Polycysteus Ovarium Syndroom. Simpel gezegd: het is een hormonale aandoening waarbij het lichaam te veel mannelijke hormonen (zoals testosteron) aanmaakt. Daardoor wordt de eisprong onregelmatig of blijft deze soms helemaal uit. Ook kunnen er meerdere kleine follikels (geen echte cystes) in de eierstokken ontstaan.
De drie belangrijkste kenmerken zijn:
- Onregelmatige of uitblijvende menstruaties
- Verhoogde aanmaak van mannelijke hormonen (zichtbaar via acne, overbeharing of haaruitval) – vaak op mannelijke plekken zoals gezicht, borst, buik of rug
- Cysten of meerdere onrijpe follikels in de eierstokken zichtbaar op een echo
Om de diagnose te krijgen, moeten minimaal twee van deze drie aanwezig zijn.
Hoe weet je of je PCOS hebt?
Als je denkt dat je PCOS hebt – bijvoorbeeld door een onregelmatige cyclus, overmatige haargroei of vermoeidheid – kun je een afspraak maken bij je huisarts. Die zal meestal beginnen met een paar gerichte vragen over je menstruatie, huid, haar, gewicht en eventuele kinderwens.
Daarna volgen vaak drie stappen:
- Bloedonderzoek: hierbij worden je hormoonwaarden gemeten, zoals testosteron, LH, FSH, insuline en schildklierhormonen. Het doel is om een hormonale disbalans op te sporen én andere oorzaken uit te sluiten.
- Echografie van de eierstokken: een vaginale (of soms buik-) echo laat zien of er sprake is van meerdere kleine follikels (de “polycysteuze” eierstokken). Dit is meestal niet pijnlijk en duurt maar een paar minuten.
- Uitsluiten van andere aandoeningen: soms worden ook bloedwaarden van bijvoorbeeld prolactine of schildklierfunctie bekeken, om andere hormonale oorzaken uit te sluiten.
Hoe ontstaat het?
De precieze oorzaak van PCOS is nog niet helemaal duidelijk, maar er is wel een aantal factoren dat vaak terugkomt. Het gaat meestal om een combinatie van erfelijkheid, hormonale verstoring en leefstijl.
De belangrijkste oorzaken op een rij:
- Hormonale disbalans: bij PCOS verloopt het signaal tussen je hersenen en je eierstokken anders dan normaal. Je lichaam maakt relatief meer LH (luteïniserend hormoon) dan FSH aan, wat de aanmaak van mannelijke hormonen stimuleert. Dat verstoort de eisprong.
- Insulineresistentie: veel vrouwen met PCOS zijn minder gevoelig voor insuline, een hormoon dat je bloedsuiker regelt. Het lichaam maakt dan extra insuline aan, wat op zijn beurt de testosteronproductie verhoogt. Dit kan leiden tot klachten als overbeharing, acne en vruchtbaarheidsproblemen.
-
Genetische aanleg en leefstijl: PCOS komt vaak voor binnen families. Ook factoren zoals overgewicht, stress, ongezonde voeding of weinig beweging kunnen de klachten verergeren – maar ook vrouwen met een gezond gewicht kunnen PCOS hebben (“lean PCOS”).
Wat merk je ervan?
Niet iedereen met PCOS heeft dezelfde klachten, en soms heb je nauwelijks iets door. Maar veel vrouwen herkennen zich in een of meer van deze symptomen:
- Onregelmatige menstruatie of helemaal geen menstruatie
- Moeite om zwanger te worden
- Overmatige haargroei (hirsutisme) – vooral op gezicht, borst, buik of rug
- Acne of een vette huid
- Haaruitval – vaak bij de slapen of kruin
- Gewichtstoename of moeite met afvallen
- Vermoeidheid, stemmingswisselingen of somberheid
Wat kun je doen?
Er bestaat helaas geen ‘quick fix’ of genezing voor PCOS, maar er zijn wél goede behandelmogelijkheden.
Levensstijl aanpassingen
Bij zowel vrouwen met als zonder overgewicht kan een gezonde leefstijl het verschil maken. Zelfs 5-10% gewichtsverlies kan al zorgen voor een regelmatiger cyclus en verminderde klachten.
- Eet onbewerkt en gevarieerd
- Beweeg regelmatig
- Vermijd stress zoveel mogelijk
- Slaap voldoende
Je bent niet alleen
Als je PCOS hebt, voelt het soms alsof je de enige bent met deze klachten, maar dat klopt niet. In België wordt geschat dat ongeveer 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare leeftijd PCOS heeft – dat zijn naar schatting meer dan 400.000 vrouwen. Wereldwijd gaat het om ruim 100 miljoen vrouwen. Het komt voor bij vrouwen van alle leeftijden, lichaamstypes en achtergronden, maar het wordt nog vaak niet herkend of laat gediagnosticeerd. Je bent dus zeker niet alleen, ook al praten veel vrouwen er nog niet openlijk over.
