Je bent meer dan vrienden, maar toch niet echt ‘samen’. Een soort officiële flirt zonder dat er beloftes vallen. Een emotionele tussensituatie die prima bevalt als je je niet wilt engageren, maar toch een regelmatige partner in je leven wenst. In theorie bevrijdt het je van beperkingen, afhankelijkheden en verwachtingen. In de praktijk vraagt het heldere afspraken en een goeie communicatie. Dit is alles wat je moet weten over ‘situationships’.

Melodie maakt zich klaar voor haar avondje uit met Anton. Sinds een halfjaar zien ze elkaar twee à drie keer per week. “We spreken af om samen uit eten te gaan, naar de bioscoop, een concert of tentoonstelling. Som ook voor meer – als we daar zin in hebben. Dat hangt af van het moment. Soms slapen we met elkaar en we hebben ook al samen twee weekendjes aan zee doorgebracht. De afspraak is dat er geen enkele druk komt te liggen op de situationship. We hebben geen zin in een serieuze en exclusieve relatie, maar ook niet in een vrijblijvende seksrelatie zonder gevoelens. We zien elkaar als vrienden-minnaars, maar officieel zijn we geen koppel”, glimlacht Melodie, landschapsarchitecte van 34.

Situationships: wat zijn ze

Een onbepaald statuut waar steeds meer mensen voor kiezen, in alle generaties. Maar vooral bij Gen Z komt dit veel voor, een generatie die nogal achteruit lijkt te deinzen voor engagement en al te serieuze implicaties. Als samensmelting van de Engelse woorden situation en relationship (situatie en relatie), wijst de term situationship op een emotioneel verhaal zonder vaste omkadering. “Het is een grijze zone die mij perfect uitkomt. Een traditionele relatie boezemt mij angst in. Ik ben niet in staat om meer aan Sven te geven dan ik nu doe, en toch heb ik hem nodig. Som betrap ik mezelf erop dat ik hem mis”, geeft Joy (28) toe. Ze heeft een heilige schrik om in de voetsporen te belanden van haar zus. Die is op haar 33ste na twee lange relaties al haar zelfvertrouwen kwijt en worstelt met haar single bestaan. “Voor mij is zo’n situationship het perfecte compromis. Weet je, mijn ouders en de ouders van al mijn vrienden zijn gescheiden; ik blijf dus liever voorzichtig. Elk gevoel van verplichting wat het aangaan van een relatie betreft, omzeil ik. Ik voel me daar goed bij”, voegt ze eraan toe.

Zelf-beschermend principe

Dat veel koppels graag blijven hangen in het voorstadium van een relatie, verbaast de Belgische psychologe Léa Lambrot niet. “De meeste relationele alternatieven blijven pogingen om een relatie te ontwikkelen. Alleen worden daarbij bepaalde aspecten vermeden waar mensen bang voor zijn. Een situationship kan een manier zijn om een vaste relatie uit te stellen omdat de partners met relationele angsten worstelen. Het kan ook een manier zijn om de ontwikkeling van een relatie wat te vertragen. Om meer tijd te hebben om de ander beter te leren kennen voor je je vastzet in een officiële relatie.”

Voor Melodie en Joy gaat het er ook om zichzelf niet te willen opofferen voor een relatie. Ze willen hun vrienden kunnen blijven zien wanneer ze dat willen. Ook willen ze geen rekenschap hoeven af te leggen over hun tijdsbesteding, uitgaven of hobby’s, en niet interfereren in elkaars privéleven… Omdat ze op gebied van persoonlijke vrijheid geen enkele toegeving willen doen, kiezen ze vrijwillig voor een hybride relatie waarin ze hun onafhankelijkheid kunnen behouden. “Zo’n relatievorm wijst inderdaad op het verlangen om bepaalde vrijheden te kunnen behouden en de relatie niet allesbepalend te maken in je leven. Maar het betekent ook dat je emotioneel een stukje afstand neemt, want het houdt een bepaalde lichtheid in. Het veronderstelt dat je niet zo aan elkaar gebonden of gehecht bent,” legt de psychologe uit, “waardoor de uitwisseling mogelijk rustgevender en bevredigender wordt.”

A bitter-sweet pill

Een situationship klinkt dan misschien als een modern sprookje 2.0., toch blijkt zo’n nochtans gewenste en duidelijk afgesproken light-relatie in de praktijk lang niet altijd even idyllisch. Sommige partners kunnen zich dan onthecht. Bij anderen kan er toch een verlangen beginnen te groeien om een versnelling hoger te gaan. Zij willen dan de relatie officialiseren, zeker als die steeds hechtere vormen begint aan te nemen.

“De contouren van wat onze relatie inhield, werden me te vaag”, vertelt Lina (42). Zij ging met Roman een situationship aan. “Na een tijd kreeg ik de behoefte om het statuut van onze band te herdefiniëren. Ik wilde weten waar we aan toe waren. Ik ging ook verlangen om meer tijd met hem door te brengen. Toen hij me liet weten dat hij onze band nog altijd ervoer als een fijne manier om samen tijd door te brengen, voelde ik me verpletterd. Ik begreep dat ik verliefd op hem was geworden, ondanks al onze goeie afspraken.” Inmiddels heeft ze er dik spijt van dat ze zich aan die tussenrelatie is gaan hechten. “Terwijl het in het begin ook voor mij gewoon een mooie mix was van seks en vrije romantiek, een situatie die mij perfect beviel…”, zucht ze.

Bevrijding of pijniging?

Sommigen zien deze vrije relatievorm als een overwinning op de sociale verplichtingen die in officiële relaties meestal doorwegen. Anderen ervaren in hun situationship een pijnlijke disconnectie met hun vriend-minnaar. Omdat die genoegen blijft nemen met de situatie zoals die is. Terwijl zij ervan uitgaan dat de vrijblijvende relatie een voorstadium is van een latere, stabielere relatie.

“Alles hangt af van de context waarin zo’n relatie ontstaat”, legt Léa Lambrot uit. “Het kan een manier zijn om je te bevrijden van bepaalde sociale verwachtingen. Je kan de relatie aanpassen aan je eigen verwachtingen en behoeftes – ook al kan dat ook in een officiële relatie. Het kan ook een manier zijn om bepaalde gevoelens en angsten te vermijden die gekoppeld zijn aan een relatie. Denk maar aan de angst om aan vrijheid in te boeten,  om een diepere verbinding aan te gaan of om de ander te verliezen. Er zijn allerlei persoonlijke of maatschappelijke redenen die maken dat mensen alternatieve relatievormen gaan ontwikkelen. Zij willen zich bevrijden van de druk die uitgaat van onze huidige samenleving of van het eigen relationele verleden.”

Situationships: een veelvoorkomend fenomeen

Volgens een peiling, in het leven geroepen door de dating app Hinge, zat 34% van de gebruikers tussen 2020 en 2021 in een situationship. Het fenomeen is even gangbaar bij twintigers als bij dertigers, maar ook bij millennials, en zelfs bij senioren. Zij hebben geen zin meer hebben om hun relaties te laten doorwegen op hun leven. Toch betekent dat niet dat het concept van traditionele relaties op uitsterven na dood is.

Volgens de deskundige verliest de vaste relatie niet aan waarde en blijft hij een norm voor wie een liefdesleven overweegt. “Maar het klopt dat ook de vaste relatie beïnvloed wordt door onze samenleving. Het individu en het belang om naar de eigen behoeftes te luisteren, stelt men steeds meer voorop. De manier waarop een klassieke relatie ooit gedefinieerd werd, is volgens mij steeds moeilijker toepasbaar. Zelfverloochening is steeds minder aan de orde”, stelt de psychologe vast.

En dus kiezen we voor relaties die we liever niet zo noemen. We nuanceren ze graag al naargelang de wens van beide partners. Van al dan niet exclusief, potentieel onduidelijk en zelfs kwetsend, tot juist superbevredigend; de situationship doorbreekt de bestaande relatiecodes en geeft geen enkele toekomstgarantie.

Communicatie = key

Toch heeft deze nieuwe relatievorm één belangrijke sine qua non — een heldere en ondubbelzinnige communicatie. “We hebben elkaar heel duidelijk niets beloofd! We zijn meer dan vrienden, we zijn seksuele partners, maar daar houdt het bij op. Na een traditionele relatie van tien jaar, zit ik zelf al twee jaar tegelijkertijd in twee van dit soort relaties. Het brengt me weer in evenwicht. Ik ben dan ook niet van plan iets aan die levenskeuze te veranderen. Maar het heeft wel een enorme impact op Georges, een van mijn vrienden-minnaars, die me verwijt vanaf het begin niet duidelijk genoeg te zijn geweest. Hij vindt het heel moeilijk om te aanvaarden dat ik een gelijkaardige relatie heb met iemand anders”, vertelt Nathalie (40) opgelaten. Ze wil absoluut niet voor een keuze gezet worden en haar gevoel van vrijheid opgeven.

Balans behouden

En toch… “Ook al stap je bewust uit de traditionele relationele verwachting, toch ga je samen ‘een relatie’ aan. Dat betekent dat twee mensen met elkaar in uitwisseling gaan. Of je je nu diepgaand wil engageren of niet: het blijft belangrijk om duidelijk te communiceren”, raadt Léa Lambrot aan. Zéker als je een emotionele rollercoaster en mogelijke kwetsuren wil voorkomen. “Een goeie communicatie betekent dat je elkaar vertelt wat zo’n situationship voor jou inhoudt, wat je precies binnen zo’n keuze zoekt of wat je ervan verwacht.” Als psycholoog legt ze haar cliënten uit dat elke vorm van vermijding precies datgene is wat een probleem doet standhouden en wat een goed functioneren belemmert. Maar ook dat het bevrediging op langere termijn afremt. Om werkelijk bron van welzijn en evenwicht te kunnen zijn, moet een situationship op elk moment een volledige keuze zijn. Dit voor zowel een koppel als beide partners afzonderlijk. Niet iets wat je aanvaardt of ondergaat.

Relaties in transitie

Weet ten slotte dat in België één huwelijk op de drie uitmondt in een scheiding. Dat is een van de hoogste scores in Europa. In tien jaar tijd is het aantal Belgische singles met 16% gestegen. Volgens voorspellingen is in 2060 één Belg op twee alleenstaand. We mogen ons dus verwachten aan een explosie aan nieuwe relationele modellen, waaronder situationships: een vorm die ons relationeel geluk misschien zal herdefiniëren.