In de knusse bioscoopzaal van Soho House in Londen veegt een journalist naast me discreet een traan weg. Op het scherm speelt Allies in Exile, de kortfilm van de Syrische regisseur Hasan Kattan, die zelf achteraan in de zaal zit. Als de lichten weer aangaan, krijgt hij een staande ovatie. Hij vertelt hoe hij zich als vluchteling heel vaak een nummer voelt, en hoe hij met zijn film wil laten zien dat vluchtelingen óók mensen zijn.
Die boodschap vat in een notendop samen waarom ik samen met een select groepje journalisten uit alle hoeken van Europa naar Londen afzakte, op uitnodiging van Uniqlo. Niet voor de lancering van een nieuwe collectie, maar om het te hebben over de maatschappelijke inzet van het merk.
Een toevallige ontmoeting
Hierover ging ik in gesprek met Koji Yanai, zoon van Uniqlo-oprichter Tadashi Yanai en vandaag Senior Group Executive Officer bij moederbedrijf Fast Retailing. “Ik ben verantwoordelijk voor de wereldwijde marketing, PR en duurzaamheid van Uniqlo”, vertelt hij. “Als oprichtersfamilie zijn we volledig toegewijd aan duurzaamheid.” Maar naast zijn rol bij het merk leidt Yanai een opvallend tweede leven, als filmproducent. Die zijsprong begon, hoe onwaarschijnlijk ook, bij een filantropisch project rond openbare toiletten in de Shibuya-wijk in Tokyo. “Een toilet is wat ons verbindt”, lacht hij. “Iedereen maakt er dagelijks gebruik van.” Zijn hypothese: als gerenommeerde ontwerpers de toiletten een nieuw gezicht gaven, zouden mensen ze vanzelf netjes houden. Maar zelfs in Japan bleek dat niet te kloppen. En zo ontstond bij Yanai het idee om de mensen te eren die de toiletten dag na dag schoonmaken, met een film, waarin zij de hoofdrol zouden spelen. Hij benaderde regisseur Wim Wenders, en zo ontstond Perfect Days, het verhaal van een Tokiose toiletschoonmaker. De film werd genomineerd voor de Oscar voor Beste Internationale Film, en leverde hoofdrolspeler Kōji Yakusho in Cannes de prijs voor Beste Acteur op.
De film zou bovendien het begin betekenen van een nieuw maatschappelijk project voor Uniqlo. Om Perfect Days te promoten reisde Yanai immers af naar het Global Refugee Forum in Genève, met in zijn bagage een kopie van de film, bestemd voor actrice Cate Blanchett. Door een speling van het lot belandde hij aan tafel naast haar. Aan diezelfde tafel zat ook acteur Ke Huy Quan, die als kind moest vluchten uit Vietnam. “We waren met z’n drieën verbonden door film”, herinnert Yanai zich. Het was Blanchett die ter plekke voorstelde om samen een filmproject voor vluchtelingen op te zetten. Daar, tijdens dat diner eind 2023, werd het Displacement Film Fund (DFF) geboren.
Talent dat zelden in beeld komt
Wat de gesprekken aan tafel bovenal voedde, was een gedeelde frustratie over de manier waarop vluchtelingen in de media verschijnen. “Het gaat bijna altijd over hun hun strijd. Vluchtelingen worden doorgaans donker en negatief in beeld gebracht”, zegt Yanai. “Maar onder vluchtelingen zitten artsen, leraren, advocaten, filmregisseurs, acteurs, scenaristen. Er schuilt zoveel talent. Ons doel is daarom om de kracht van film gebruiken om die stemmen te vertolken.”
Het is een gedachte die Clare Stewart, mede aan het hoofd van het International Film Festival Rotterdam (IFFR) en operationeel verantwoordelijk voor het fonds, helemaal beaamt. “Ontheming kan iedereen overkomen, op elk moment in zijn leven”, vertelt ze. “Een vluchteling of ontheemde kan evengoed een professor zijn, een advocaat, een filmmaker.” Het DFF richt zich specifiek op gevestigde makers – er bestaan immers al heel wat initiatieven voor opkomend talent – en kent elk geselecteerd project een productiebudget van 100.000 euro toe voor een kortfilm.
Film als doel, niet als middel
Opvallend: de filmmakers behouden zelf alle rechten op hun werk. Voor een commercieel merk is dat allerminst vanzelfsprekend. “Onze eerste prioriteit is niet het maken van een film”, legt Yanai uit, “maar wel het steunen van vluchtelingen. Daarom horen de rechten bij de makers zelf. Anders zouden we hen niet écht steunen.” Op de vraag wat het fonds Uniqlo dan oplevert, is hij stellig: “We verwachten geen voordeel of winst uit het Displacement Film Fund. Het enige doel is vluchtelingen steunen, zoveel als we kunnen.”
Dat engagement staat niet op zichzelf. Uniqlo steunt vluchtelingen al sinds 2001 – toen het kleding doneerde aan Afghaanse vluchtelingen – en bouwde een wereldwijd partnerschap met de UNHCR uit. Ondertussen verdubbelde de vluchtelingenpopulatie wereldwijd tot bijna 120 miljoen mensen. Voor Yanai is dat geen los verhaal naast de business. “Zolang er geen vrede is, kunnen we geen zaken doen”, zegt hij. “Voor ons is duurzaamheid geen optionele activiteit, maar een verantwoordelijkheid. Business en duurzaamheid horen altijd samen.”
Vrede als statement tee
Om het DFF verder te steunen, lanceert Uniqlo sinds 19 juni een PEACE FOR ALL-T-shirt met een ontwerp gemaakt door de laureaten van het fonds. Het shirt kost 19,90 euro en de volledige opbrengst gaat naar de partnerorganisaties die vluchtelingen ondersteunen. Het ontwerp is opgebouwd uit woorden over vrede die de makers zelf aanleverden, verwerkt in handgetekende filmcamera’s. Vrijheid, vertrouwen, menselijkheid, respect en waardigheid: omarm die waarden samen, luidt de boodschap, en geef vrede een kans.
In dezelfde drop verschenen nog vier andere T-shirts, met ontwerpen van regisseur Sofia Coppola, acteur Ke Huy Quan, en de iconische werelden van PEANUTS en Dick Bruna (nijntje), elk met hun eigen boodschap van vrede, liefde en samenhorigheid.
Sinds de lancering in 2022 werden wereldwijd al meer dan tien miljoen PEACE FOR ALL-T-shirts verkocht, goed voor drie miljard yen (zo’n 18 miljoen euro) aan donaties die integraal naar de partnerorganisaties gaan. “PEACE FOR ALL is een project dat de wens naar vrede deelt via een alledaagse handeling: het dragen van een T-shirt”, vat Yanai het samen.
